ความต้องการของตลาดในปัจจุบันและอนาคต
ราคาน้ำมันที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2541 ทำให้ต้นทุนการผลิตสินค้าและบริการต่างๆเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในทุกภาคการผลิตทั้งภาคเกษตรกรรม อุตสาหกรรมและการคมนาคมขนส่งต่างๆ นอกจากนี้ยังส่งผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจอีกด้วย ทั้งนี้เนื่องจากไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศปีหนึ่งๆ หลายแสนล้านบาท หนทางในการแก้ไขปัญหานั้นนอกเหนือจากการประหยัดการใช้พลังงานน้ำมันแล้ว ยังต้องมีการแสวงหาพลังงานทดแทนอื่นๆ ที่มีต้นทุนต่ำกว่าอีกด้วย ซึ่งที่ผ่านมารัฐบาลเองก็ให้ความสนใจในเรื่องพลังงานทดแทนน้ำมัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการนำน้ำมันจากพืชมาใช้ผสมกับน้ำมันใช้กับเครื่องยนต์หรือการนำ น้ำมันพืชมาใช้กับเครื่องยนต์โดยตรง ซึ่งในขณะนี้มีการทดลองเปิดให้บริการไปแล้วคือน้ำมันชีวภาพ (Bio Fuel)
การใช้น้ำมันปาล์มเพื่อนำมาผลิตเป็นน้ำมันชีวภาพ (Bio Fuel) กำลังได้รับความสนใจและการสนับสนุนให้มีการพัฒนาอย่างแพร่หลาย เพราะนอกจากจะเป็นแหล่งทดแทนน้ำมันซึ่งจะทำให้ลดการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศแล้ว ยังเป็นความหวังของเกษตรกรที่จะช่วยแก้ปัญหาราคาน้ำมันปาล์มตกต่ำอย่างต่อเนื่องจากปี 2541 เรื่อยมาและที่สำคัญคือเป็นพลังงานสะอาดที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ความแพร่หลายดังกล่าวเป็นผลให้กรมวิชาการเกษตรมีแนวคิดที่จะขยายพื้นที่การปลูกน้ำมันปาล์มออกไปเพื่อรองรับความต้องการน้ำมันปาล์มสำหรับการผลิตน้ำมันชีวภาพในอนาคต โดยที่มุ่งหวังว่าเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มจะมีรายได้เพิ่มขึ้นจากความต้องการซื้อของตลาดที่เพิ่มขึ้น
รายละเอียดทางด้านการตลาดทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะในการประกอบกิจการ รวมทั้งนโยบายรัฐบาลที่ให้การสนับสนุนและให้คำปรึกษาในการลงทุนในอุตสาหกรรม น้ำมันปาล์ม มีดังต่อไปนี้
จำนวนผู้ผลิตและผู้นำเข้า
ปัจจุบันผู้ประกอบการภายในประเทศไทยในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 58 ราย แบ่งเป็นผู้ประกอบการขนาดใหญ่จำนวน 6 ราย ผู้ประกอบการขนาดกลางจำนวน 32 ราย และผู้ประกอบการขนาดเล็กจำนวน 20 ราย(ข้อมูลจากกรมโรงงาน ณ. เดือนมีนาคม 2545) ส่วนผู้นำเข้าในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 5 ราย และผู้ส่งออกในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 24 ราย
ผู้ประกอบการอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มที่ประกอบกิจการที่อยู่ในจังหวัดที่อยู่ภายในเขตความรับผิดชอบของศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 9 เป็นจำนวนทั้งสิ้น 3 รายหรือคิดเป็นร้อยละ 5.17 ของผู้ประกอบการทั้งประเทศโดยเป็นผู้ประกอบการขนาดใหญ่จำนวน 2 รายและผู้ประกอบการขนาดกลาง จำนวน 1 ราย)
ผู้ผลิตและผู้นำตลาดที่สำคัญของประเทศไทยในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม ได้แก่ บริษัท ไทยทาโลว์แอนด์ออยล์ จำกัด จังหวัดสุราษฎร์ธานี ทุนจดทะเบียน 179,000,000 บาท บริษัท สยามโมเดิร์นปาล์ม จำกัด จังหวัดกระบี่ ทุนจดทะเบียน 150,000,000 บาท บริษัท สวีอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม จำกัด จังหวัดชุมพร ทุนจดทะเบียน 110,000,000 บาท บริษัท ทักษิณปาล์ม (2521) จำกัด จังหวัดสุราษฎร์ธานี ทุนจดทะเบียน 105,000,000 บาท และบริษัท วิจิตรภัณฑ์ปาล์มออยล์ จำกัด จังหวัดชุมพร ทุนจดทะเบียน 98,700,000 บาท
ผู้ผลิตและผู้นำตลาดน้ำมันปาล์มที่อยู่ภายในเขตศูนย์อุตสาหกรรมภาคที่ 9 ได้แก่ บริษัท มรกต อินดัสตรี้ จำกัด (มหาชน) จังหวัดสมุทรปราการ ทุนจดทะเบียน 220,000,000 บาท และ บริษัท สุขสมบูรณ์ น้ำมันปาล์ม จำกัด จังหวัดชลบุรี ทุนจดทะเบียน 143,000,000 บาท
ภาวะตลาดในประเทศและการส่งออกนำเข้า
จากปริมาณการผลิตจากพื้นที่ปลูกปาล์มประมาณ 1,450,000 ไร่ ในปี2544เก็บเกี่ยวผลผลิตได้แล้ว ประมาณ 1,300,000 ไร่ ให้ผลผลิตโดยรวมในรูปของทะลายสด ประมาณ 3 ล้านตัน ต่อปี ได้น้ำมันดิบรวม 4-5 แสนตันต่อปี น้ำมันปาล์มมีส่วนแบ่งในตลาดน้ำมันบริโภคประมาณ 70 เปอร์เซนต์ของน้ำมันพืชทั้งหมด ประมาณการว่าประเทศไทยมีความต้องการบริโภคน้ำมันปาล์มประมาณ 8-9 แสนตันต่อปี ในขณะที่ผลิตได้เพียง 5 แสนตัน ซึ่งไม่เพียงพอต่อการบริโภคภายในประเทศในบางปีจึงมีการนำเข้าเพื่อสนองความต้องการของผู้บริโภคภายในประเทศ ปริมาณส่งออกไม่แน่นอน แล้วแต่ผลผลิตและราคา ประเทศผู้นำเข้าก็ไม่แน่นอน ด้วยเหตุผลที่ไม่มี อุปทานที่จะสนองตอบตลาดได้สม่ำเสมอในเวลาที่ต้องการ โดยตลาดน้ำมันปาล์มภายในประเทศแบ่งออกได้ 2 ประเภท ดังนี้
- น้ำมันปาล์มดิบใช้เพื่อผลิตต่อในโรงงานอุตสาหกรรมโดยผ่านกรรมวิธี/บรรจุอีกขั้นตอนหนึ่ง
- น้ำมันปาล์มและส่วนประกอบของน้ำมันปาล์ม ไม่ว่าจะทำให้บริสุทธิ์หรือไม่ แต่ไม่ได้ดัดแปลงทางเคมี คือ เป็นผลิตภัณฑ์ที่เป็นน้ำมันปรุงอาหาร เป็นไขทั้งใช้บริโภคและใช้เป็นอาหารสัตว์ หรือวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรม
อีกประการหนึ่ง เนื่องจากมีการนำน้ำมันปาล์มไปใช้แทนน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นไบโอดีเซล ซึ่งนับวัน จะมีความต้องการมากขึ้น กำลังการผลิตยิ่งจะไม่เพียงพอแก่การใช้สอยในประเทศ ไม่เหลือมากพอที่จะส่งออกหรือทำกิจกรรมทางการตลาดเพื่อส่งออก ผลผลิตน้ำมันปาล์มและผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ใช้บริโภคภายในประเทศ
ภาวะตลาดต่างประเทศ
ประเทศไทยมีการส่งออกสินค้าน้ำมันปาล์มไปยังตลาดโลกคิดเป็นมูลค่า 500.59 และ 1,900.25 ล้านบาท ในปี พ.ศ. 2543 และ 2544 ซึ่งมีอัตราการขยายตัวในการส่งออกของปีพ.ศ. 2543และ 2544 เท่ากับ 52.70 และ 279.60 ตามลำดับ โดยมีตลาดส่งออกสินค้าน้ำมันปาล์มที่สำคัญของประเทศไทย ดังต่อไปนี้
ประเทศมาเลเซียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศมาเลเซียเท่ากับ 1,101.96 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 57.99 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปี 2544 ตามลำดับ
อินเดียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอินเดียเท่ากับ 194.77 และ 258.27 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 38.91 และ 13.59 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
พม่าโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปพม่าเท่ากับ 293.99 และ 255.19 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 58.93 และ 13.43 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
อินโดนีเซียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอินโดนีเซียเท่ากับ 125.92 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 6.63 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ. 2544 ตามลำดับ
อิรัก โดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอิรักเท่ากับ 9.81 และ 105.09 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 1.96 และ 5.53 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
ผู้นำตลาด(Market Leader) และภาวะการแข่งขัน
คู่แข่งของไทยในตลาดส่งออกหลัก
น้ำมันปาล์มดิบ (HS 1511100006)
ตลาดมาเลเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลกอยู่แล้ว และเป็นผู้ครองตลาด ในบางช่วงที่ผลผลิตของไทยมีมากเกินกว่าความต้องการ และราคาใกล้เคียงกับราคาในมาเลเซีย โรงงานน้ำมันปาล์มในมาเลเซียจะนำเข้าจากไทยเพื่อไปผ่านกรรมวิธีหรือบรรจุเพื่อขายอีกต่อหนึ่ง และเนื่องจากมาเลเซียมีปริมาณการส่งออกน้ำมันปาล์มมาก ใช้กลยุทธ์การตลาดทุกรูปแบบ ทั้งตัวสินค้า ตรายี่ห้อ ราคาที่แน่นอนการส่งมอบสม่ำเสมอ ทำกิจกรรมทางการตลาดอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีลูกค้าประจำเป็นจำนวนมาก สำหรับไทยซึ่งอุปทานและราคาไม่แน่นอนขึ้นลงตามกำลังการผลิต และความต้องการในประเทศ จึงส่งขายให้มาเลเซีย แต่ก็ไม่แน่นอนเป็นครั้งคราว บางปีไม่มีการ ส่งออกไปเลย
ตลาดอิรัก เริ่มนำเข้าจากไทยในปี 2543 เป็นเงิน 9.8 ล้านบาท และปี 44 (มค.-มิย.) 82 ล้านบาท คาดว่าเป็นการนำเข้าโดยองค์การของรัฐบาล สาเหตุเนื่องจากอิรักถูกจำกัดในการทำการค้าในสินค้าบางประเภท ยกเว้นอาหาร หรือโครงการน้ำมันแลกอาหาร การส่งออก นำเข้าก็ถูกจำกัดด้วยเงื่อนไข ไม่เป็นไปโดยเสรี การดำเนินการตลาดจึงขึ้นอยู่กับเงื่อนไขและสภาวะทางการเมือง คู่แข่งของไทยได้แก่ มาเลเซียและอินโดนีเซีย
ตลาดอินเดีย นำเข้าจากไทยไม่มากนัก ปี 40 และ 42 นำเข้าประมาณ 30 ล้านบาท ปี 41 ไม่มีการนำเข้า ปี 43 นำเข้า 195 ล้านบาท คู่แข่งของไทย ได้แก่ มาเลเซีย อินโดนีเซีย สิงคโปร์
น้ำมันปาล์มผ่านกรรมวิธี (HS 1511900000)
มีการส่งออกปริมาณเล็กน้อยในปี 2544 ส่งออกมูลค่า 67.65 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นประเทศเพื่อนบ้าน ได้แก่ พม่า กัมพูชา ลาว จีน ส่วนใหญ่เป็นการส่งออกทางชายแดน ตัวเลขการส่งออกจริงที่ไม่ได้ทำพิธีการศุลกากรคงมีมากกว่านี้ คู่แข่งของไทยได้แก่ มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย
แต่เนื่องจากในช่วงเวลาที่ปริมาณการผลิตเกินความต้องการบริโภคภายในประเทศ และผู้ผลิตและผู้ ส่งออกในต่างประเทศได้แก่ มาเลเซีย มีความต้องการสูงขึ้นเพื่อนำไปส่งต่อให้ลูกค้า และประกอบกับราคาไล่เรี่ยกันทำให้มีการส่งออกน้ำมันปาล์มดิบไปยังมาเลเซียเป็นส่วนใหญ่ จะมีประเทศอื่นเพียงเล็กน้อย ได้แก่ อินเดีย อีรัก แต่ไม่สม่ำเสมอ ดังนั้น ปริมาณการส่งออกในแต่ละปีจึงไม่แน่นอนและในปกติราคาส่งออกไม่สามารถแข่งขันได้ ยกเว้นบางช่วงเวลาที่มีปริมาณเกินความต้องก็โดยความสนับสนุนและช่วยเหลือของรัฐเพื่อให้แข่งขันได้ โดยการแทรกแซงราคา
ช่องทางการขยายตลาดในต่างประเทศควรเริ่มดำเนินการ แม้ว่าปัจจุบันอาจจะยังไม่พร้อมในด้านอุปทานนัก แต่การพัฒนาการผลิตในด้านต่างๆ ได้ดำเนินการต่อเนื่องจากภาครัฐและเอกชน จะส่งผลให้เพิ่มปริมาณการผลิตและราคาแข่งขันในตลาดโลกได้ อีกทั้งเพื่อให้ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกสินค้าอาหารหลากหลาย เป็นครัวของโลกดังที่ได้มีนโยบายไว้ โดยเริ่มแรกควรรวมกลุ่มผู้ผลิตน้ำมันปาล์มเข้าร่วมงานแสดงสินค้าอาหารในประเทศก่อน ได้แก่ งาน Thaifex & Thaimex และเข้าร่วมงานแสดงสินค้าในต่างประเทศ เช่นงาน ANUGA ต่อไป ส่วนตลาดเพื่อนบ้านเป็นตลาดที่ควรสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง เนื่องด้วยเหมาะสมกับปัจจัยทางการตลาด ปริมาณการซื้อแต่ละคราวไม่มากนัก ราคาแข่งขันได้ และมีความได้เปรียบด้านระยะทางการขนส่ง หากใช้กลยุทธ์นี้ตามยี่ห้อ สร้างความภักดีในตราสินค้าจะทำให้ครองตลาดได้ยั่งยืนระยะยาว
แนวโน้มของตลาดในอนาคต
แนวโน้มตลาดน้ำมันปาล์มภายในประเทศยังคงไปได้ด้วยดีแต่จะไม่มีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงที่รุนแรงมากนัก โดยประเทศไทยยังคงมีการนำเข้าสินค้าน้ำมันปาล์มจากต่างประเทศบ้าง ซึ่งมีแนวโน้มที่จะลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยมีอัตราการขยายตัวการนำเข้าสินค้าน้ำมันปาล์มจากต่างประเทศ เท่ากับร้อยละ -75.28 และ -89.24 ในปี พ.ศ. 2543 และ 2544 ตามลำดับ ซึ่งการผลิตสินค้าน้ำมันปาล์มให้มีคุณภาพและตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคภายในประเทศก็จะทำให้เป็นการลดการนำเข้าจากต่างประเทศได้อย่างต่อเนื่อง
สำหรับแนวโน้มการส่งออกน้ำมันปาล์มคาดว่ายังคงมีแนวโน้มที่ดีเช่นกัน เนื่องจากมีอัตราการขยายตัวการส่งออกน้ำมันปาล์มในปี พ.ศ. 2543 และ2544 เท่ากับร้อยละ 52.70 และ 279.60 ตามลำดับ ซึ่งเห็นได้ว่ามีการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นในอนาคตคาดว่าตลาดส่งออกของไทยจึงมีแนวโน้มที่ดีในอนาคตสำหรับผู้ที่สนใจในเขตศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 9 ที่จะทำการลงทุนในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มเพื่อรักษามูลค่าการส่งออกและให้มีการขยายตัวไปยังตลาดใหม่ๆในอนาคต สำหรับแนวโน้มตลาดต่างประเทศในสินค้าน้ำมันปาล์มที่กำลังมีแนวโน้มที่ดีคือมาเลเซีย อินเดีย พม่า อินโดนีเซีย และอิรัก เป็นต้น ไทยเป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศที่เป็นแหล่งอันอุดมสมบูรณ์และมีความหลากหลายของทรัพยากรปาล์มน้ำมัน ซึ่งไทยต้องรักษาจุดแข็งในเรื่องนี้ไว้เพื่อที่จะให้ผลิตภัณฑ์น้ำมันปาล์มไทยสามารถผลักดันให้อยู่ในแถวหน้าของประเทศผู้ส่งออกน้ำมันปาล์มที่สำคัญของโลก ต่อไป
ปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดที่ควรระมัดระวัง
อย่างไรก็ตามปัญหาและอุปสรรคของการดำเนินงานยังมีอยู่มากพอสมควรหากรัฐบาลต้องการเพิ่มปริมาณผลผลิตน้ำมันปาล์มด้วยการขยายพื้นที่ปลูกนั้น คงต้องพิจารณาผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในระยะยาวอย่าง ถี่ถ้วน แต่หากพิจารณาแล้วเห็นว่าราคาน้ำมันในตลาดโลกมีแนวโน้มที่จะสูงขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ การเตรียมตัวรองรับสถานการณ์โดยการหาพลังงานทดแทนน้ำมันก็ย่อมเป็นทางเลือกที่รัฐบาลควรพิจารณาดำเนินการอย่างเป็นระบบ
ข้อเสนอแนะ
การพัฒนาอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม จึงเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาศักยภาพในการแข่งขัน ได้แก่ การกำหนดพื้นที่ปลูกการแก้ปัญหาด้านพันธุ์ปาล์ม การแก้ปัญหาด้านการจัดสวน การแก้ปัญหาในการกำหนดราคาวัตถุดิบ ซึ่งจะแก้ปัญหาน้ำมันปาล์มดิบซึ่งใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตให้มีเพียงพอราคามีความสม่ำเสมอ ไม่เคลื่อนไหวรุนแรงและจะทำให้น้ำมันดิบมีมาตรฐานเดียวกันส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสามารถแข่งขันกับราคาของประเทศคู่แข่งขันได้
การส่งเสริมและการสนันสนุนจากภาครัฐ
รัฐบาลได้เข้าไปช่วยเหลือปัญหาทางด้านราคาผลผลิตแต่ปัญหาที่จะตามมาจากมาตรการแทรกแซงตลาดปาล์มน้ำมันไม่ได้ช่วยให้ไทยพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขัน สิ่งที่ต้องคำนึงคือ ผลกระทบจากนโยบายการค้า โดยเฉพาะข้อผูกพันตามเขตการค้าเสรีอาเซียน ทางออกที่ควรจะเป็น คือ รัฐบาลควรดำเนินการเข้าแทรกแซงให้น้อยที่สุด และการเตรียมรับมือการเปิดตลาดเสรี โดยเฉพาะการแข่งขันกับมาเลเซีย ซึ่งมีต้นทุนการผลิตต่ำกว่ามาก ดังนั้นรัฐบาลต้องเร่งดำเนินการพัฒนาอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันอย่างครบวงจรให้มีประสิทธิผลตรงตามเป้าหมายที่วางไว้เพื่อช่วยให้อุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มสามารถแข่งขันได้ท่ามกลางการแข่งขันที่คาดว่าจะรุนแรงมากขึ้นเมื่อเปิดตลาดเสรี
--กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม--
-พห-
ราคาน้ำมันที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2541 ทำให้ต้นทุนการผลิตสินค้าและบริการต่างๆเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องในทุกภาคการผลิตทั้งภาคเกษตรกรรม อุตสาหกรรมและการคมนาคมขนส่งต่างๆ นอกจากนี้ยังส่งผลกระทบต่อการฟื้นตัวของเศรษฐกิจอีกด้วย ทั้งนี้เนื่องจากไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศปีหนึ่งๆ หลายแสนล้านบาท หนทางในการแก้ไขปัญหานั้นนอกเหนือจากการประหยัดการใช้พลังงานน้ำมันแล้ว ยังต้องมีการแสวงหาพลังงานทดแทนอื่นๆ ที่มีต้นทุนต่ำกว่าอีกด้วย ซึ่งที่ผ่านมารัฐบาลเองก็ให้ความสนใจในเรื่องพลังงานทดแทนน้ำมัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการนำน้ำมันจากพืชมาใช้ผสมกับน้ำมันใช้กับเครื่องยนต์หรือการนำ น้ำมันพืชมาใช้กับเครื่องยนต์โดยตรง ซึ่งในขณะนี้มีการทดลองเปิดให้บริการไปแล้วคือน้ำมันชีวภาพ (Bio Fuel)
การใช้น้ำมันปาล์มเพื่อนำมาผลิตเป็นน้ำมันชีวภาพ (Bio Fuel) กำลังได้รับความสนใจและการสนับสนุนให้มีการพัฒนาอย่างแพร่หลาย เพราะนอกจากจะเป็นแหล่งทดแทนน้ำมันซึ่งจะทำให้ลดการนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศแล้ว ยังเป็นความหวังของเกษตรกรที่จะช่วยแก้ปัญหาราคาน้ำมันปาล์มตกต่ำอย่างต่อเนื่องจากปี 2541 เรื่อยมาและที่สำคัญคือเป็นพลังงานสะอาดที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ความแพร่หลายดังกล่าวเป็นผลให้กรมวิชาการเกษตรมีแนวคิดที่จะขยายพื้นที่การปลูกน้ำมันปาล์มออกไปเพื่อรองรับความต้องการน้ำมันปาล์มสำหรับการผลิตน้ำมันชีวภาพในอนาคต โดยที่มุ่งหวังว่าเกษตรกรผู้ปลูกปาล์มจะมีรายได้เพิ่มขึ้นจากความต้องการซื้อของตลาดที่เพิ่มขึ้น
รายละเอียดทางด้านการตลาดทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ ปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะในการประกอบกิจการ รวมทั้งนโยบายรัฐบาลที่ให้การสนับสนุนและให้คำปรึกษาในการลงทุนในอุตสาหกรรม น้ำมันปาล์ม มีดังต่อไปนี้
จำนวนผู้ผลิตและผู้นำเข้า
ปัจจุบันผู้ประกอบการภายในประเทศไทยในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 58 ราย แบ่งเป็นผู้ประกอบการขนาดใหญ่จำนวน 6 ราย ผู้ประกอบการขนาดกลางจำนวน 32 ราย และผู้ประกอบการขนาดเล็กจำนวน 20 ราย(ข้อมูลจากกรมโรงงาน ณ. เดือนมีนาคม 2545) ส่วนผู้นำเข้าในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 5 ราย และผู้ส่งออกในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มมีจำนวนทั้งสิ้น 24 ราย
ผู้ประกอบการอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มที่ประกอบกิจการที่อยู่ในจังหวัดที่อยู่ภายในเขตความรับผิดชอบของศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 9 เป็นจำนวนทั้งสิ้น 3 รายหรือคิดเป็นร้อยละ 5.17 ของผู้ประกอบการทั้งประเทศโดยเป็นผู้ประกอบการขนาดใหญ่จำนวน 2 รายและผู้ประกอบการขนาดกลาง จำนวน 1 ราย)
ผู้ผลิตและผู้นำตลาดที่สำคัญของประเทศไทยในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม ได้แก่ บริษัท ไทยทาโลว์แอนด์ออยล์ จำกัด จังหวัดสุราษฎร์ธานี ทุนจดทะเบียน 179,000,000 บาท บริษัท สยามโมเดิร์นปาล์ม จำกัด จังหวัดกระบี่ ทุนจดทะเบียน 150,000,000 บาท บริษัท สวีอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม จำกัด จังหวัดชุมพร ทุนจดทะเบียน 110,000,000 บาท บริษัท ทักษิณปาล์ม (2521) จำกัด จังหวัดสุราษฎร์ธานี ทุนจดทะเบียน 105,000,000 บาท และบริษัท วิจิตรภัณฑ์ปาล์มออยล์ จำกัด จังหวัดชุมพร ทุนจดทะเบียน 98,700,000 บาท
ผู้ผลิตและผู้นำตลาดน้ำมันปาล์มที่อยู่ภายในเขตศูนย์อุตสาหกรรมภาคที่ 9 ได้แก่ บริษัท มรกต อินดัสตรี้ จำกัด (มหาชน) จังหวัดสมุทรปราการ ทุนจดทะเบียน 220,000,000 บาท และ บริษัท สุขสมบูรณ์ น้ำมันปาล์ม จำกัด จังหวัดชลบุรี ทุนจดทะเบียน 143,000,000 บาท
ภาวะตลาดในประเทศและการส่งออกนำเข้า
จากปริมาณการผลิตจากพื้นที่ปลูกปาล์มประมาณ 1,450,000 ไร่ ในปี2544เก็บเกี่ยวผลผลิตได้แล้ว ประมาณ 1,300,000 ไร่ ให้ผลผลิตโดยรวมในรูปของทะลายสด ประมาณ 3 ล้านตัน ต่อปี ได้น้ำมันดิบรวม 4-5 แสนตันต่อปี น้ำมันปาล์มมีส่วนแบ่งในตลาดน้ำมันบริโภคประมาณ 70 เปอร์เซนต์ของน้ำมันพืชทั้งหมด ประมาณการว่าประเทศไทยมีความต้องการบริโภคน้ำมันปาล์มประมาณ 8-9 แสนตันต่อปี ในขณะที่ผลิตได้เพียง 5 แสนตัน ซึ่งไม่เพียงพอต่อการบริโภคภายในประเทศในบางปีจึงมีการนำเข้าเพื่อสนองความต้องการของผู้บริโภคภายในประเทศ ปริมาณส่งออกไม่แน่นอน แล้วแต่ผลผลิตและราคา ประเทศผู้นำเข้าก็ไม่แน่นอน ด้วยเหตุผลที่ไม่มี อุปทานที่จะสนองตอบตลาดได้สม่ำเสมอในเวลาที่ต้องการ โดยตลาดน้ำมันปาล์มภายในประเทศแบ่งออกได้ 2 ประเภท ดังนี้
- น้ำมันปาล์มดิบใช้เพื่อผลิตต่อในโรงงานอุตสาหกรรมโดยผ่านกรรมวิธี/บรรจุอีกขั้นตอนหนึ่ง
- น้ำมันปาล์มและส่วนประกอบของน้ำมันปาล์ม ไม่ว่าจะทำให้บริสุทธิ์หรือไม่ แต่ไม่ได้ดัดแปลงทางเคมี คือ เป็นผลิตภัณฑ์ที่เป็นน้ำมันปรุงอาหาร เป็นไขทั้งใช้บริโภคและใช้เป็นอาหารสัตว์ หรือวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรม
อีกประการหนึ่ง เนื่องจากมีการนำน้ำมันปาล์มไปใช้แทนน้ำมันเชื้อเพลิงเป็นไบโอดีเซล ซึ่งนับวัน จะมีความต้องการมากขึ้น กำลังการผลิตยิ่งจะไม่เพียงพอแก่การใช้สอยในประเทศ ไม่เหลือมากพอที่จะส่งออกหรือทำกิจกรรมทางการตลาดเพื่อส่งออก ผลผลิตน้ำมันปาล์มและผลิตภัณฑ์ส่วนใหญ่ใช้บริโภคภายในประเทศ
ภาวะตลาดต่างประเทศ
ประเทศไทยมีการส่งออกสินค้าน้ำมันปาล์มไปยังตลาดโลกคิดเป็นมูลค่า 500.59 และ 1,900.25 ล้านบาท ในปี พ.ศ. 2543 และ 2544 ซึ่งมีอัตราการขยายตัวในการส่งออกของปีพ.ศ. 2543และ 2544 เท่ากับ 52.70 และ 279.60 ตามลำดับ โดยมีตลาดส่งออกสินค้าน้ำมันปาล์มที่สำคัญของประเทศไทย ดังต่อไปนี้
ประเทศมาเลเซียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศมาเลเซียเท่ากับ 1,101.96 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 57.99 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปี 2544 ตามลำดับ
อินเดียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอินเดียเท่ากับ 194.77 และ 258.27 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 38.91 และ 13.59 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
พม่าโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปพม่าเท่ากับ 293.99 และ 255.19 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 58.93 และ 13.43 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
อินโดนีเซียโดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอินโดนีเซียเท่ากับ 125.92 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 6.63 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ. 2544 ตามลำดับ
อิรัก โดยมีมูลค่าส่งออกน้ำมันปาล์มจากประเทศไทยไปประเทศอิรักเท่ากับ 9.81 และ 105.09 ล้านบาทหรือคิดเป็นร้อยละ 1.96 และ 5.53 ของมูลค่าการส่งออกน้ำมันปาล์มของประเทศไทยในปีพ.ศ.2543 และ 2544 ตามลำดับ
ผู้นำตลาด(Market Leader) และภาวะการแข่งขัน
คู่แข่งของไทยในตลาดส่งออกหลัก
น้ำมันปาล์มดิบ (HS 1511100006)
ตลาดมาเลเซีย ซึ่งเป็นผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลกอยู่แล้ว และเป็นผู้ครองตลาด ในบางช่วงที่ผลผลิตของไทยมีมากเกินกว่าความต้องการ และราคาใกล้เคียงกับราคาในมาเลเซีย โรงงานน้ำมันปาล์มในมาเลเซียจะนำเข้าจากไทยเพื่อไปผ่านกรรมวิธีหรือบรรจุเพื่อขายอีกต่อหนึ่ง และเนื่องจากมาเลเซียมีปริมาณการส่งออกน้ำมันปาล์มมาก ใช้กลยุทธ์การตลาดทุกรูปแบบ ทั้งตัวสินค้า ตรายี่ห้อ ราคาที่แน่นอนการส่งมอบสม่ำเสมอ ทำกิจกรรมทางการตลาดอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีลูกค้าประจำเป็นจำนวนมาก สำหรับไทยซึ่งอุปทานและราคาไม่แน่นอนขึ้นลงตามกำลังการผลิต และความต้องการในประเทศ จึงส่งขายให้มาเลเซีย แต่ก็ไม่แน่นอนเป็นครั้งคราว บางปีไม่มีการ ส่งออกไปเลย
ตลาดอิรัก เริ่มนำเข้าจากไทยในปี 2543 เป็นเงิน 9.8 ล้านบาท และปี 44 (มค.-มิย.) 82 ล้านบาท คาดว่าเป็นการนำเข้าโดยองค์การของรัฐบาล สาเหตุเนื่องจากอิรักถูกจำกัดในการทำการค้าในสินค้าบางประเภท ยกเว้นอาหาร หรือโครงการน้ำมันแลกอาหาร การส่งออก นำเข้าก็ถูกจำกัดด้วยเงื่อนไข ไม่เป็นไปโดยเสรี การดำเนินการตลาดจึงขึ้นอยู่กับเงื่อนไขและสภาวะทางการเมือง คู่แข่งของไทยได้แก่ มาเลเซียและอินโดนีเซีย
ตลาดอินเดีย นำเข้าจากไทยไม่มากนัก ปี 40 และ 42 นำเข้าประมาณ 30 ล้านบาท ปี 41 ไม่มีการนำเข้า ปี 43 นำเข้า 195 ล้านบาท คู่แข่งของไทย ได้แก่ มาเลเซีย อินโดนีเซีย สิงคโปร์
น้ำมันปาล์มผ่านกรรมวิธี (HS 1511900000)
มีการส่งออกปริมาณเล็กน้อยในปี 2544 ส่งออกมูลค่า 67.65 ล้านบาท ส่วนใหญ่เป็นประเทศเพื่อนบ้าน ได้แก่ พม่า กัมพูชา ลาว จีน ส่วนใหญ่เป็นการส่งออกทางชายแดน ตัวเลขการส่งออกจริงที่ไม่ได้ทำพิธีการศุลกากรคงมีมากกว่านี้ คู่แข่งของไทยได้แก่ มาเลเซีย สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย
แต่เนื่องจากในช่วงเวลาที่ปริมาณการผลิตเกินความต้องการบริโภคภายในประเทศ และผู้ผลิตและผู้ ส่งออกในต่างประเทศได้แก่ มาเลเซีย มีความต้องการสูงขึ้นเพื่อนำไปส่งต่อให้ลูกค้า และประกอบกับราคาไล่เรี่ยกันทำให้มีการส่งออกน้ำมันปาล์มดิบไปยังมาเลเซียเป็นส่วนใหญ่ จะมีประเทศอื่นเพียงเล็กน้อย ได้แก่ อินเดีย อีรัก แต่ไม่สม่ำเสมอ ดังนั้น ปริมาณการส่งออกในแต่ละปีจึงไม่แน่นอนและในปกติราคาส่งออกไม่สามารถแข่งขันได้ ยกเว้นบางช่วงเวลาที่มีปริมาณเกินความต้องก็โดยความสนับสนุนและช่วยเหลือของรัฐเพื่อให้แข่งขันได้ โดยการแทรกแซงราคา
ช่องทางการขยายตลาดในต่างประเทศควรเริ่มดำเนินการ แม้ว่าปัจจุบันอาจจะยังไม่พร้อมในด้านอุปทานนัก แต่การพัฒนาการผลิตในด้านต่างๆ ได้ดำเนินการต่อเนื่องจากภาครัฐและเอกชน จะส่งผลให้เพิ่มปริมาณการผลิตและราคาแข่งขันในตลาดโลกได้ อีกทั้งเพื่อให้ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกสินค้าอาหารหลากหลาย เป็นครัวของโลกดังที่ได้มีนโยบายไว้ โดยเริ่มแรกควรรวมกลุ่มผู้ผลิตน้ำมันปาล์มเข้าร่วมงานแสดงสินค้าอาหารในประเทศก่อน ได้แก่ งาน Thaifex & Thaimex และเข้าร่วมงานแสดงสินค้าในต่างประเทศ เช่นงาน ANUGA ต่อไป ส่วนตลาดเพื่อนบ้านเป็นตลาดที่ควรสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง เนื่องด้วยเหมาะสมกับปัจจัยทางการตลาด ปริมาณการซื้อแต่ละคราวไม่มากนัก ราคาแข่งขันได้ และมีความได้เปรียบด้านระยะทางการขนส่ง หากใช้กลยุทธ์นี้ตามยี่ห้อ สร้างความภักดีในตราสินค้าจะทำให้ครองตลาดได้ยั่งยืนระยะยาว
แนวโน้มของตลาดในอนาคต
แนวโน้มตลาดน้ำมันปาล์มภายในประเทศยังคงไปได้ด้วยดีแต่จะไม่มีการเปลี่ยนแปลงขึ้นลงที่รุนแรงมากนัก โดยประเทศไทยยังคงมีการนำเข้าสินค้าน้ำมันปาล์มจากต่างประเทศบ้าง ซึ่งมีแนวโน้มที่จะลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยมีอัตราการขยายตัวการนำเข้าสินค้าน้ำมันปาล์มจากต่างประเทศ เท่ากับร้อยละ -75.28 และ -89.24 ในปี พ.ศ. 2543 และ 2544 ตามลำดับ ซึ่งการผลิตสินค้าน้ำมันปาล์มให้มีคุณภาพและตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคภายในประเทศก็จะทำให้เป็นการลดการนำเข้าจากต่างประเทศได้อย่างต่อเนื่อง
สำหรับแนวโน้มการส่งออกน้ำมันปาล์มคาดว่ายังคงมีแนวโน้มที่ดีเช่นกัน เนื่องจากมีอัตราการขยายตัวการส่งออกน้ำมันปาล์มในปี พ.ศ. 2543 และ2544 เท่ากับร้อยละ 52.70 และ 279.60 ตามลำดับ ซึ่งเห็นได้ว่ามีการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ดังนั้นในอนาคตคาดว่าตลาดส่งออกของไทยจึงมีแนวโน้มที่ดีในอนาคตสำหรับผู้ที่สนใจในเขตศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ 9 ที่จะทำการลงทุนในอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มเพื่อรักษามูลค่าการส่งออกและให้มีการขยายตัวไปยังตลาดใหม่ๆในอนาคต สำหรับแนวโน้มตลาดต่างประเทศในสินค้าน้ำมันปาล์มที่กำลังมีแนวโน้มที่ดีคือมาเลเซีย อินเดีย พม่า อินโดนีเซีย และอิรัก เป็นต้น ไทยเป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศที่เป็นแหล่งอันอุดมสมบูรณ์และมีความหลากหลายของทรัพยากรปาล์มน้ำมัน ซึ่งไทยต้องรักษาจุดแข็งในเรื่องนี้ไว้เพื่อที่จะให้ผลิตภัณฑ์น้ำมันปาล์มไทยสามารถผลักดันให้อยู่ในแถวหน้าของประเทศผู้ส่งออกน้ำมันปาล์มที่สำคัญของโลก ต่อไป
ปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดที่ควรระมัดระวัง
อย่างไรก็ตามปัญหาและอุปสรรคของการดำเนินงานยังมีอยู่มากพอสมควรหากรัฐบาลต้องการเพิ่มปริมาณผลผลิตน้ำมันปาล์มด้วยการขยายพื้นที่ปลูกนั้น คงต้องพิจารณาผลกระทบที่จะเกิดขึ้นในระยะยาวอย่าง ถี่ถ้วน แต่หากพิจารณาแล้วเห็นว่าราคาน้ำมันในตลาดโลกมีแนวโน้มที่จะสูงขึ้นกว่าที่เป็นอยู่ การเตรียมตัวรองรับสถานการณ์โดยการหาพลังงานทดแทนน้ำมันก็ย่อมเป็นทางเลือกที่รัฐบาลควรพิจารณาดำเนินการอย่างเป็นระบบ
ข้อเสนอแนะ
การพัฒนาอุตสาหกรรมน้ำมันปาล์ม จึงเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาศักยภาพในการแข่งขัน ได้แก่ การกำหนดพื้นที่ปลูกการแก้ปัญหาด้านพันธุ์ปาล์ม การแก้ปัญหาด้านการจัดสวน การแก้ปัญหาในการกำหนดราคาวัตถุดิบ ซึ่งจะแก้ปัญหาน้ำมันปาล์มดิบซึ่งใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตให้มีเพียงพอราคามีความสม่ำเสมอ ไม่เคลื่อนไหวรุนแรงและจะทำให้น้ำมันดิบมีมาตรฐานเดียวกันส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสามารถแข่งขันกับราคาของประเทศคู่แข่งขันได้
การส่งเสริมและการสนันสนุนจากภาครัฐ
รัฐบาลได้เข้าไปช่วยเหลือปัญหาทางด้านราคาผลผลิตแต่ปัญหาที่จะตามมาจากมาตรการแทรกแซงตลาดปาล์มน้ำมันไม่ได้ช่วยให้ไทยพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขัน สิ่งที่ต้องคำนึงคือ ผลกระทบจากนโยบายการค้า โดยเฉพาะข้อผูกพันตามเขตการค้าเสรีอาเซียน ทางออกที่ควรจะเป็น คือ รัฐบาลควรดำเนินการเข้าแทรกแซงให้น้อยที่สุด และการเตรียมรับมือการเปิดตลาดเสรี โดยเฉพาะการแข่งขันกับมาเลเซีย ซึ่งมีต้นทุนการผลิตต่ำกว่ามาก ดังนั้นรัฐบาลต้องเร่งดำเนินการพัฒนาอุตสาหกรรมปาล์มน้ำมันอย่างครบวงจรให้มีประสิทธิผลตรงตามเป้าหมายที่วางไว้เพื่อช่วยให้อุตสาหกรรมน้ำมันปาล์มสามารถแข่งขันได้ท่ามกลางการแข่งขันที่คาดว่าจะรุนแรงมากขึ้นเมื่อเปิดตลาดเสรี
--กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม--
-พห-